Roadsongs voor en over lonesome riders

Analyse en achtergrond Western Stars 06-06-2019

Be True heeft Springsteens nieuwe album eenmaal kunnen beluisteren en concludeerde: het sterke van Western Stars is dat een geheel vormt, een eenheid is, zowel in thema en onderwerpen als in muziek en artwork. Daardoor wordt het groter dan de som der delen. Het is het ‘Born to Run’ en Nebraska van de 21e eeuw, waarin de working life niet veranderd is ten opzichte van de eeuw ervoor. De personages blijven zoeken, maar hebben wel meer berusting gevonden.

Door Jos Westenberg en Muriël Kleisterlee

Western Stars is Springsteens negentiende studioalbum en na de verschijning van High Hopes in 2014 was het alweer vijf jaar wachten op deze nieuwe vrucht. Als je de plaat of cd uit de verpakking haalt, zie je aan de glimmende, spiksplinternieuwe geluidsdrager niet dat de nummers die erop prijken (grotendeels?) al van vóór Wrecking Ball dateren. In 2012 schoof Bruce deze plaat opzij. De financiële crisis die toen veel mensen trof, inspireerde hem om nummers als ‘Easy Money’, ‘Jack of All Trades’ en ‘Death to My Hometown’ te schrijven uit protest tegen de graaiende bankiers en hij besloot om daarover een thematisch album te maken.

Uitstel, maar geen afstel
Een lange tour die hem van de VS en Europa tot in Australië en Zuid-Amerika bracht en vervolgens de release van High Hopes schoven de uitgave van Western Stars verder vooruit. De plaat was in 2016 al zo goed als klaar om te verschijnen, toen Bruce besloot om een zesweekse The River-tour uit te breiden tot een langlopende tournee. De uitgave van zijn biografie en de Broadway-optredens vertraagden de verschijning van Western Stars nog meer, maar meerdere keren liet Bruce zich in interviews uit over dit album, waardoor de release ervan nooit echt van de baan leek te zijn.



Begin mei 2019 zei Bruce in een interview met Martin Scorcese bij het Netflix-event in Hollywood dat hij een hele poos met een writer’s block te kampen had gehad en dus was het voor fans goed te weten dat er een album met niet-verschenen nummers op de plank lag. Verwacht daarom op Western Stars geen verwijzingen naar hedendaagse thematiek. Geen commentaar op de politiek van Trump dus. Op een regeltje in het titelnummer na (“Our American brothers cross the wire and bring the old ways with them”) verder geen teksten over de vluchtelingenproblematiek, een onderwerp dat Bruce in de Broadway-show nog wel aanhaalde. Dit is vooral, zoals Bruce zelf zei, een “character driven” album: de verhalen trekken net als de nummers op Nebraska als korte speelfilms aan je voorbij. Maar in vergelijking tot Springsteens soloalbum uit 1981 is de muzikale aanpak nu helemaal anders.

Verlaten landschap
Conceptueel doet het album vooral het Westen van de Verenigde Staten aan en muzikaal vormen de nummers een eenheid door de veelal grootse (en naar de smaak van velen waarschijnlijk té overdadige) orkestrale productie. In het persbericht stond dat dit Springsteen-album “takes his music to a new place, drawing inspiration in part from the Southern California pop records of the late ‘60s and early ‘70s.”
Bruce schrijft over “American themes, of highways and desert spaces, of isolation and community and the permanence of home and hope“. Muzikaal leunt de plaat op producties van Jimmy Webb, Burt Bacharach en Glen Campbell, gaf Bruce zelf aan. “This record is a return to my solo recordings featuring character driven songs and sweeping, cinematic orchestral arrangements. It's a jewel box of a record.”

Bruce heeft het Westen van de VS al vaker bezongen, op ‘The Promised Land’ natuurlijk, maar ook uitgebreid op The Ghost of Tom Joad uit 1995 (‘Sinaloa Cowboys’, ‘The Line’, ‘Balboa Park’), Tracks in 1998 (‘Goin’ Cali’, ‘Brothers Under the Bridge ‘95’) en Devils & Dust uit 2005 (‘Matamoras Banks’). Specifieke westernthema’s zijn in Springsteens muziek ook al vaker voor gekomen (‘Dry Lightning’, ‘Outlaw Pete’, ‘Silver Palomino’, ‘Black Cowboys’).

Geen E Street
Georkestreerd is de plaat zeker. Er is geen nummer te horen zonder strijkers en in de meeste liedjes is dezelfde opbouw te herkennen: vaak een uitgekleed begin met akoestische gitaar, piano of banjo, na een couplet klinken de eerste violen en nog voordat het nummer halverwege is, staat er een heel strijkersensemble op. Opvallend ook, op deze plaat is nauwelijks elektrische gitaar te horen, maar wel pedal steel, baritongitaar en staande bas. Af en toe klinken er op de achtergrond een paar blazers, maar Bruce en producer Ron Aniello laten ze nooit ver naar de oppervlakte komen, waardoor een vergelijking met Springsteens eerdere werk moeilijk te maken is. Op uitzonderingen als ‘Tucson Train’, ‘Western Stars’ en misschien ‘Sleepy’s Joe Cafe’ en ‘Hello Sunshine’ na, lijkt voor weinig nummers een logisch E Street-arrangement te bedenken.


De Marlboro Man uit de sigarettenreclame (links) en acteur Dennis Weaver als McCloud (rechts).
Eenzame personages
De westernthema’s komen ook in de fotografie van Danny Clinch sterk naar voren. Springsteen ging twee dagen met de fotograaf op reis door de woestijn. Dat leverde volgens Sony Nederland zo’n tweehonderd foto’s op. En resulteerde onder andere in plaatjes die erg lijken op de Marlboro Man of die van cowboy-sheriff McCloud uit de gelijknamige tv-serie uit de jaren zeventig.
Maar er valt er nog iets op. Veel hoofdpersonen op Western Stars zijn eenzaam (of in ieder geval alleen) en onderweg, soms schijnbaar doelloos, ze willen weg van iets en zijn soms op zoek naar iets beters (sinds het nummer 'Born to Run' een bekend thema in Springsteens werk). Waar die zoektocht op veel andere albums een positieve en hoopvolle toon zet, sijpelt er op Western Stars meer melancholie en zwaarmoedigheid door dan gebruikelijk. De brandende woestijnzon op Western Stars werpt donkere schaduwen over de personages heen (‘The Wayfarer’, ‘Chasin’ Wild Horses’, ‘Sundown’, ‘Stones’, ‘Hello Sunshine’ en ‘Moonlight Motel’). In de tijd dat Bruce deze nummers schreef, kampte hij met een depressie. En hoewel de ondertoon daarvan niet eerder op een album zo duidelijk naar voren kwam, is er gelukkig ook ruimte voor vrolijkheid en optimisme, bijvoorbeeld in ‘Hitch Hikin’’ en ‘Sleepy Joe’s Café’.

Variaties op Springsteens eigen autoritten
Veel van de nummers op Western Stars doen denken aan de ritten die Springsteen zelf vaak met zijn auto of op zijn motor maakt, en die hij in zijn biografie beschrijft. Rijden door de eindeloze vlaktes van Amerika’s achterland, van oost naar west. De repeterende patronen in de muziek roepen het monotone van deze lange ritten op, waarin je op een gegeven moment in een soort rush van aan je ogen voorbij vliegende witte wegstrepen (zoals aangestipt in ‘The Wayfarer’) opgaat.
Bruce schreef in zijn biografie over een van de tochten die hij met zijn vriend Matt Delia maakte: “We rijden de stad uit. De strakke autoweg bij nacht ligt voor ons en het is niets dan koplampen en witte lijnen … witte lijnen … witte lijnen.”
Op een van die ritten komen ze langs een stadje waar een kermis is en lokale band speelt. “Ik zie hoe mensen langzaam in elkaars armen dansen en speur de toeschouwers af op zoek naar leuke meisjes. Ik ben hier anoniem en dan … ben ik weg. Vanuit het niets word ik overvallen door wanhoop; ik voel me jaloers op deze mannen en vrouwen en hun nazomerritueel, de kleine genoegens die ze samenbinden en deze stad bijeenhoudt. (…) Het enige dat ik op dat moment kan denken, is dat ik onder hen wil zijn, een van hen, terwijl ik weet dat dat niet kan. Ik kan alleen maar toekijken. Dat doe ik dan ook. Ik kijk toe … en ik registreer.” (pag. 320-321 van Nederlandstalige paperback.)

Muzikanten
Bruce bespeelt veel instrumenten zelf op het album (zoals banjo, gitaren, percussie en verschillende toetseninstrumenten als een synthesizer, B3-orgel, celeste, mellotron en piano). Een groot aantal muzikanten doet mee op Western Stars. Er zijn minstens twintig verschillende strijkers, drie pedal steel-spelers (onder wie Marty Rifkin op ‘Somewhere North of Nashville’, die ook op The Ghost of Tom Joad, Devils & Dust en We Shall Overcome speelde, en op ‘Moonlight Motel’ Greg Leisz die op Wrecking Ball speelde), vier drummers, fluitisten en verschillende blazers (onder anderen trompettisten Curt Ramm en Barry Danielian, trombonespelers Clark Gayton en Dan Levine). Opvallend, geen Jake Clemons, Bruce koos voor Ed Manion op ‘Sleepy Joe’s Café’, het enige nummer waarop saxofoon wordt gespeeld. David Sancious speelt op één nummer piano en op een ander nummer orgel. De reünie met deze oorspronkelijke E Streeter heeft niet geleid tot een echt opvallende samenwerking. Achtergrondzang is er van onder anderen Patti Scialfa, Soozie Tyrell, Michelle Moore, Curtis King, Cindy Mizelle, producer Ron Aniello en Bruce zelf.

We bekijken het album per nummer.

Hitch Hikin’
Een van de weinige upbeat- en vrolijk klinkende nummers opent het album. Het start met een door Bruce gespeelde banjo en direct ook met de zangpartij. Als een moderne Woody Guthrie (“Got what I can carry and a song, I’m a rolling stone, just rolling on”) is de jonge hoofdpersoon hier liftend onderweg. Hij krijgt drie ritjes aangeboden, van een “family man”, een “trucker” en een “gearhead” die hij in drie coupletjes bezingt. Het rondzwerfthema wordt meteen goed neergezet.



The Wayfarer
Een donker nummer, deze hoofdpersoon is ook onderweg, maar op een andere manier dan de jonge lifter uit ‘Hitch Hikin’’. De wayfarer is iemand die eenzaam ’s nachts rondrijdt, van stad naar stad, wanneer iedereen slaapt. Het verhaal doet denken aan een van Springsteens eigen bekentenissen: Bruce heeft de onverklaarbare gewoonte om in de auto te stappen en naar plaatsen uit zijn jeugd te rijden, zoals Freehold, en dan in het donker naar de huizen te kijken waar hij gewoond heeft. Nog vreemder is het dat hij ook af en toe een kerk binnengaat om op een achterbankje een uitvaartdienst van een voor hem vreemde bij te wonen.
‘The Wayfarer’ leent een tekstregeltje van dat andere bekende nummer over een rondreizende zwerver, ‘The Wanderer’ van Dion: “I roam from town to town”. Het begin van het nummer grijpt tekstueel terug naar ‘Dancing in the Dark’: “Same sad story (…) goin’ ‘round and ‘round / Same old cliché”. Muzikaal doet de viool aan het begin van het nummer denken aan ‘You’re Missing’ van The Rising.

Tucson Train
Een upbeatnummer met een melancholische tekst. Aan het begin (en eind) is een ritmisch treingeluid te horen. De hoofdpersoon heeft Frisco (dit kan San Francisco zijn, maar ook de plaats Frisco in Texas of in Colorado) verlaten, omdat hij moe werd van de regen en de pillen die hij nam. Hij betreurt het dat hij daar iets goeds heeft achtergelaten, zijn geliefde. Zij komt zo meteen met de trein om kwart over vijf aan uit Tucson en hij hoopt haar uit te kunnen leggen dat hij veranderd is. Hij bekent dat hij een ruzie met haar had om iets onbeduidends dat tot hun scheiding heeft geleid, maar het liefst zou hij dat zo snel mogelijk willen vergeten: “A voice that keeps me awake at night, when a little peace would make everything alright. If I could just turn off my brain”.

De hoofdpersoon is nu een kraanmachinist die hard werken niet schuwt: “Hard work’ll clear your mind and body, the hard sun will burn out the pain”. Een regel die doet denken aan het werkethos van de hoofdpersoon uit ‘Shackled and Drawn’: “I always loved the feel of sweat on my shirt. Stand back son and let a man work”. Maar ook een regel die refereert aan Springsteen, de artiest die door hard werken op het podium zijn depressies beteugelt. Daarnaast is de kraanmachinist de zoveelste man in een rij arbeiders die veelvuldig in Springsteens werk optreden. Denk aan ‘Out in the Street’ of de wegwerker uit ‘Working on a Highway’ en natuurlijk de veelzijdige ‘Jack of All Trades’.
‘Tuscon Train’ is een van de weinige nummers die hoop op iets beters uitstralen.

Western Stars
Dit nummer, met de meest beeldende tekst van de plaat, gaat over een oude acteur die in westerns gespeeld heeft en zijn dagen slijt in Beverly Hills. Bruce verwijst naar het plaatselijke kerkhof Forest Lawn, waar acteurs begraven liggen en ook Sunset (Boulevard) wordt genoemd. De acteur werkt zo nu en dan nog steeds op een filmset en grijpt af en toe naar viagra: “I give it all up for that little blue pill that promises to bring it all back to you again.”

De opvallendste tekstregel zit in het tweede couplet: een coyote die over de veranda wegschiet met in zijn bek een chihuahua. De acteur wordt af en toe herinnerd aan vergane glorie, aan de Whiskey Bar door een “lost sheep from Oklahoma” ook aan een reclamefilmpje dat hij ooit opnam voor een creditcardmaatschappij en aan een scène uit een film waarin hij speelde met John Wayne, die hem doodschoot. Op zondagen gooit hij echter zijn zadel in zijn auto en rijdt hij naar de woestijn om daar met de echte cowboys (“the charros”)  te gaan paardrijden.
Bruce maakt in dit nummer, en ook in ‘Drive Fast (The Stuntman)’ en ‘Stones’, gebruik van een songwritertruc van Guy Clark; de cirkel rondmaken door te beginnen en eindigen met dezelfde tekstregel, “I woke up this morning, just glad my boots were on” (al begint het nummer hier in tegenwoordige tijd en eindigt Bruce de tekst in de verleden tijd).

Sleepy Joe’s Café
Dit is een vrolijk getint “Seeger Sessions meets Tex Mex”-nummer waarin Bruce op meerdere plekken de toonsoort laat moduleren. Er zitten blazers in en een ‘Seaside Bar Song’-orgeltje. Het verhaal gaat over Joe die in het leger kok was, na de Tweede Wereldoorlog uit dienst treedt en met een lening van het leger samen met zijn vrouw May bij de snelweg een café opzet “where the truckers and the bikers gather every night at the same time”. De verteller van het verhaal komt er zelf graag in het weekend om op de dansvloer de werkweek te vergeten. Een simpel verhaaltje, maar mooi verteld.



Drive Fast (The Stuntman)
Een apart nummer op de plaat. Hier is een stuntman aan het woord die vertelt dat hij als negenjarige onverschrokken hoog in de boom nabij zijn huis klom, iets wat de jonge Bruce ook zelf deed en in zijn biografie Born to Run beschreven staat. Tien jaar later racet de stuntman in auto’s op het circuit van Remington. Foutje of dichterlijke vrijheid? In ieder geval is het bekende Remington Park in Oklahoma een paardenracecircuit waar af en toe ook motorraces zijn, maar geen auto’s rijden.
Ten slotte haakt de stuntman aan bij een actrice uit een B-film, die haar mannen het liefst “a little greasy and ‘neath her pay grade” uitzoekt. Met haar gaat hij naar Baja, in Mexico (waar jaarlijks de Baja 1000, een rally door de woestijn, plaatsvindt) om daar te ontdekken of ze de door de war geraakte stukjes van hun liefdespuzzel weer aan elkaar kunnen lijmen.

Het personage in dit verhaal doet denken aan die van 'The Hitter' en 'The Wrestler', ook twee mannen die fysiek getekend zijn door hun werk. De stuntman heeft twee metalen pinnen in zijn enkel, een sleutelbeen dat aan gort ligt en een stalen staaf in zijn been. Muzikaal gezien zou het nummer best op Tunnel of Love of Devils & Dust passen. In ‘Drive Fast’ is Springsteens oude vertrouwde stemgeluid te horen, terwijl hij in veel andere nummers uitstapjes naar andere zangstijlen maakt. Net als ‘Western Stars’ zijn de begin- en eindregels hetzelfde.

Chasin’ Wild Horses
Dit nummer start met cello en verderop doet een pedal steel guitar zijn intrede, die sterk aanwezig blijft. Het doet erg aan filmmuziek denken. Een cowboy vertelt dat hij in dienst is getreden van het BLM (Bureau of Land Management) en in Montana op wilde paarden jaagt, soms te paard en soms vanuit een helikopter, zoals Bruce ook in ‘This Hard Land’ bezong. De hoofdpersoon is dit werk gaan doen om zijn verleden te ontvluchten, zonder afscheid te hebben genomen van zijn vrienden. Hij heeft iets gedaan dat hij nu betreurt, iets waarin hij zijn opvliegend karakter niet kon beteugelen en waardoor hij zijn geliefde pijn heeft gedaan. Hij probeert nu door hard te werken zijn geliefde te vergeten, maar dat lukt hem niet (“The only thing up here I’ve found is tryin’ to get you off my mind is like chasin’ wild horses”).



Sundown
Begint met piano maar loopt al snel over in een wall of sound, waarin Bruce zijn croonerstem opzet. Hoewel er niemand in een auto rondrijdt, lijkt het toch een roadsong doordat het begint met “I’m twenty-five hundred miles from where I wanna be”. Het doel is dus erg ver uit zicht en net als in ‘Tucson Train’ is de hoofdpersoon nu eenzaam. In Sundown, een stadje waarin je niet graag alleen bent, wacht hij op de komst van zijn geliefde. Door hard te werken probeert hij zijn gedachten en eenzaamheid niet de overhand te laten krijgen; hij houdt vast aan het idee dat zijn geliefde hem aan het einde van de zomer komt opzoeken.

Somewhere North of Nashville
Het kortste en meest uitgeklede nummer van Western Stars met – zeker vergeleken met de andere producties op de plaat – minimale begeleiding van pedal steel, akoestische gitaar, viool en piano. Het gaat (wederom) over iemand die berouw toont over zijn acties. Een liedjesschrijver komt met een handvol nummers naar Nashville, maar weet het daar niet te maken. Daarop sluit hij een of andere deal: “I traded you in for this song”. Gevolg: geliefde kwijt en spijt, want uiteindelijk heeft hij alleen een melodietje over: “All I’ve got’s this melody and time to kill, here, somewhere north of Nashville.”

Stones
Met ‘Western Stars’ en ‘Hello Sunshine’ een van de prijsnummers van het nieuwe album. Dit is het enige nummer waarin naast de hoofdpersoon een tweede persoon een grote rol speelt. De hoofdpersoon wordt wakker met de bittere smaak van stenen in zijn mond: de leugens die iemand hem heeft verteld. Hij probeert de steentjes uit te spugen, maar ze als blijven een gewicht op zijn tong aanvoelen. “You said those were only the lies you’ve told me” is een regel die voortdurend terugkomt, waardoor het nummer snel in je hoofd blijft zitten en er niet meer uit gaat.
Aan het eind van het nummer is een breakdown met een vioolsolo en een korte herstart te horen.



There Goes My Miracle
De tweede single van het album. Een van de simpelere nummers door de vaak herhalende tekstregels, waaronder “There goes my miracle walking away, walking away” (de zoveelste geliefde die wegloopt), totdat je je realiseert dat deze zin ook kan duiden op de woordkunstenaar in Springsteen, die hem een tijd in de steek liet. Als je er op deze manier naar kijkt staat “I’m searching for my love” voor zijn vakmanschap als songwriter dat hij probeert terug te vinden. “Sunrise, sundown”. Met zijn writer's block  heeft hij zwaar in zijn maag gezeten, bleek wel uit het interview waarin hij erover vertelde. Tot zijn opluchting kwam er een eind aan en kreeg hij weer inspiratie om materiaal voor de E Street Band te schrijven.
In de toon van dit nummer klinkt echter ook de berusting door van een man in het najaar van zijn leven.

Hello Sunshine
De eerste single en het fijn in het gehoor liggende ‘Hello Sunshine’ is bij fans inmiddels bekend. Het heeft een melancholische tekst. De hoofdpersoon heeft een zwak voor zwelgen in somberte (“I had a little sweet spot for the rain”, zoekt graag de eenzaamheid op (“I always loved a lonely town”), maar: “you can get a little too fond of the blues.” Nu heeft hij toch echt genoeg van de “heartbreak and pain”, “rain and skies of gray”, verwelkomt hij de zon en hoopt hij dat hij die wat langer kan laten schijnen in zijn leven.

Moonlight Motel
Op het laatste nummer van het album beschrijft Bruce het verlopen Moonlight Motel, dat betere tijden heeft gekend en nu verlaten aan een weg ligt waar niemand langskomt. De portier zegt dat hier twee jonge mensen in een zompige kamer tussen de lakens kunnen verdwijnen. Toch is er een sprankje hoop, want er groeien narcissen tussen het beton van de stoep.
De hoofdpersoon komt alleen in het motel aan en zijn gedachten gaan uit naar zijn ex met wie hij daar eerder de nacht doorbracht en een geheim dat zij hem vertelde en hij beloofd had te bewaren. Toen volgde een gezinsleven, dat ook monotoon kan aandoen: rekeningen en kinderen, kinderen en rekeningen. De vrouw heeft hem verlaten, maar niet zonder hem te zeggen dat het beter is om van iemand gehouden te hebben. In een droom denkt hij weer aan haar, waarna hij wakker wordt en terugrijdt naar Moonlight Motel om daar met een glas whiskey de herinnering aan haar en hun liefde te vieren.




OVER BE TRUE
PRIVACYVERKLARING
E-MAILNIEUWSBRIEF