4-1-2009
De urgentie om te spelen is groot bij Springsteen. Nieuwe uitvindingen op E Street – variërend van verzoekbordjes en festivalbezoeken, tot het integraal spelen van complete albums – geven de concerten een nieuw elan. Het nieuwste album, ooit de reden om aan een nieuwe tour te beginnen (of is het de vorige hervatten?), werd daaraan ondergeschikt.
Door Astrid van der Werf
Op mijn werk is het de traditie dat er vlak voor Sinterklaas een gedicht over de afdeling wordt verspreid waarin aan alle collega's één strofe is gewijd. Ik werk nu bijna drie jaar bij mijn huidige werkgever. Drie keer ging mijn deelgedicht over mijn Springsteen-uitstapjes. De afgelopen jaren was Bruce (en dus ik ook) nogal eens te vinden in een park, hal of stadion. Het begon met de Magic-tour, het eindigde met de Working on a Dream-tour (WOAD). Ik begon mijn bezoeken aan WOAD op Pinkpop en eindigde in New York. Tijdens het laatste concert werd niet eens meer één track van het touralbum gespeeld. Ik vond het niet erg. Het titelnummer 'Working on a Dream' is bepaald niet mijn favoriet en er kwam wel erg veel moois voor in de plaats.
 |
|
Springsteen op Pinkpop (foto: Jos Westenberg).
|
30 mei, Pinkpop
De discussie vooraf gaat met name over de vraag: kunnen we de pit nog in of uit en kunnen we dus nog naar de wc?! De grote logistieke zorgen vallen al snel weg. De lange rij bij de ingang van het festivalterrein bestaat uit mensen die staan te wachten voor een mooi plekje op de camping, niet voor een plek vooraan. De pit blijft een groot deel van de dag nog leeg.
Springsteen ontpopt zich als een prachtige afsluiter van de eerste (zomerse) dag van het jarige Pinkpop. Zijn set is een echte festivalset waarbij de ballads zijn vervangen door de rocknummers. Jay Weinberg, die papa Max vervangt, speelt nog een beetje onbesuisd. De E Street Band moet hard werken: tot aan de geluidstoren is het veld volgepakt met Springsteen-fans, maar daarachter staat de meer traditionele festivalganger die eerst wél even overtuigd moet worden. Maar dat kan Bruce als geen ander. De zon zakt, de sfeer stijgt en het publiek verandert in een grote kolkende massa. Hoogtepunten: 'Trapped' en Bruce's gevecht met een teddybeer.
|
Foto: Muriël Kleisterlee
 |
|
Fans wachten bij het hotel in Stockholm op Bruce
en de E Streeters (foto: Astrid van der Werf).
|
4, 5 & 7 juni, Stockholm
'Never ever play again in Sweden before Midsummer' staat er op een bordje dat Bruce tijdens de request set krijgt overhandigd. Het is steenkoud in Stockholm, een graad of zes en heel veel regen. Alleen de jongens en meisjes – eindexamenkandidaten – die vanaf vrachtauto's gekleed in slechts T-shirtjes met bier gooien, hebben nergens last van. 'Who'll Stop the Rain' opent dan ook de concertreeks. Later die eerste avond gaat Springsteen – "I broke my ass!" – keihard onderuit op het spekgladde podium. Ik ben zelden zo tevreden geweest als na de eerste show, hoewel het derde concert het beste is. Jay Weinberg doet het steeds beter.
Stockholm is vriendelijk, gezellig en ademt Springsteen. Een krant wijdt vijf pagina's aan het eerste concert en randgebeuren. Voor het eerst van mijn leven sta ik bij 'Het Hotel', waar zich in de loop van de dag honderden mensen verzamelen. Ik kijk mijn ogen uit.
De drie shows zijn erg verschillend. In totaal speelt Springsteen zo'n vijftig verschillende songs. WOAD is (nog) prominent aanwezig, onder meer met 'Queen of the Supermarket'. Hoogtepunten: 'Fade Away' en Jay's drumpartij in 'Radio Nowhere'.
|
De ontwikkeling van de WOAD leek op het tourverloop van Magic. In de eerste instantie stond het nieuwe album nog centraal, maar in de loop van de weken en maanden veranderde de setlist en werden er meer en meer verassingen ingevoegd. Tijdens WOAD was dat nog sterker het geval, omdat de nummers van dit album de setlist geen enkele keer domineerden. Waar Bruce tijdens Magic mee begon – de request signs – was nu een vast onderdeel van de setlist. Ik vond het een erg leuk onderdeel van de show: een altijd zeer ontspannen en grijnzende Bruce die langs de rijen loopt, contact zoekt met de menigte om (steeds groter wordende) bordjes en knutselwerken in ontvangst te nemen. YouTube staat vol met leuke en onverwachte covers van de 'biggest bar band in the world', waaronder 'I Wanna Be Sedated', 'I'm Bad I'm Nationwide', 'Burning Love', 'Pretty Woman', 'Hang on Sloopy' en 'Good Lovin'. 'Higher & Higher', een verzoeknummer in Philadelphia, werd de vaste afsluiter van de laatste shows. Ook eigen, maar zelden gespeelde songs stonden op die manier weer eens in de spotlights: 'From Small Things (Big Things One Day Come)', 'Seaside Bar Song' en 'Drive All Night' zijn mooie voorbeelden.
De verzoekbordjes worden steeds groter en creatiever (foto's: Jos Westenberg).
 |
|
Wachten in de regen in Stockholm (foto: Jason Sindram).
|
12 & 13 juli, Dublin
Dublin is net als Stockolm relatief klein, gezellig, heeft een traditie van goede Bruce-shows en bij het stadion is het altijd een vrolijke boel. Zaterdagavond sta ik na afloop in een stampvolle hotelbar waar een lokale zanger/gitarist nog even voor alle fans 'Thunder Road' zingt. Iedereen zingt mee en steekt de vuist (waar niet de pint Guiness in zit), in de lucht: "It's a town full of losers and we're pulling out here tot wiiiiiiihihin." Je zou het niet verwachten, maar het is een magisch moment. Net zoals het concert eerder die zaterdagavond magisch was. Wellicht is slecht weer het recept (Bruce begint weer met 'Who'll Stop the Rain'); de band lijkt niet op te willen houden. Ik vind zaterdag beter dan zondag, tot de toegiften beginnen. Het lijkt die tweede Ierse avond wel, of Bruce dan met een nieuw concert begint, zo fel, intens, maar ook vrolijk en energiek, klinkt het. "Dublin!", schreeuwt Bruce. "Bruuuuuce", antwoordt het publiek.
Hoogtepunten: verzoekrijtje zaterdagavond: 'You Can Look', '7 Nights to Rock', 'For You'; toegiften
zondagavond.
|
Foto: Jason Sindram
Niet alleen de nummers van WOAD verdwenen in de loop van de tour naar de achtergrond. Hetzelfde gold voor het 'crisispakket'. ('Seeds', 'Johnny 99', 'The Ghost of Tom Joad'. En verder in de set 'Hard Times'). Wat bleef was het 'Schattig-kind-zingt-Waitin' on a Sunny Day-deel'. Een ander vast onderdeel was de reeks toegiften: 'American Land', 'Dancing in the Dark' en 'Land of Hope & Dreams' werden (vrijwel) altijd gespeeld, zij het aangevuld met andere nummers. Vooral in het begin van de tour zorgde dit er voor dat de shows heel erg op die van Magic leken. Later kregen de optredens veel meer een eigen karakter.
Wat de setlists natuurlijk echt deed kantelen was de integrale uitvoering – in de laatste weken van de tour in de VS – van een aantal albums. "Een traktatie voor de fans", noemde Bruce dit zelf maar ik denk ook een ontzettend goede manier om de band na twee jaar touren fris en geconcentreerd te houden.
 |
|
Bruce in Rome (foto: Jos Westenberg).
|
19 juli, Rome
Omdat er op hetzelfde terrein ook zwemkampioenschappen plaatsvinden, is het concert uitgesteld tot half elf 's avonds. Het wachten duurt lang en het is stikheet. Als de Bruce en de E Street Band het podium opkomen, ontstaan in het opgewonden publiek allerlei opstootjes. Het is onrustig, de security grijpt soms hard in. Het stadion is tegelijkertijd (op z'n Italiaans) buitengewoon enthousiast. Van tevoren heeft een Italiaan duizend (!) verzoekbordjes voor 'Drive All Night' uitgedeeld. Springsteen moet er om lachen maar speelt het niet. Voor een verwende concertganger is dit een vrij standaard concert, maar wel feestelijk en uitbundig. 's Nachts vlak voor half twee staat een heel stadion te springen op 'Twist and Shout'.
Hoogtepunten: 'She's the One', 'You Can't Sit Down'.
|
In de WOAD-tour zijn een aantal fases te onderscheiden. De eerste was de verlenging van Magic; in fase twee stonden de covers en weinig eigen gespeelde nummers centraal. Het derde en laatste deel draaide om de complete albums. Ik vond het een prachtige tour. Bijna geen enkele show was hetzelfde, de verrassingen groot, de inzet en het plezier buitengewoon aanstekelijk, en de intensiteit en de emotie blijvend. De urgentie van Bruce om te spelen was – ik neem aan dankzij het ouder worden – groter dan ooit. Hij heeft megalomane trekken: de eerste shows duurden tweeënhalf uur, de laatste bijna een uur langer, zonder de pauze die hij in de jaren '80 nog inbouwde. De WOAD-tour bestond uit 85 shows en er werden meer dan 190 verschillende nummers gespeeld.
Rome kreeg de enige uitvoering van 'My City of Ruins' (foto: Jos Westenberg).
De urgentie bij mij om te gáán, is ook gegroeid. Niemand heeft het eeuwige leven en het is de vraag hoe lang Bruce en band het nog volhouden. De baas zelf lijkt topfit, maar berichten over knie-, heup- en andere operaties bij bandleden, geven toch wel te denken.
Maar ondanks het fysieke ongemak en het naderen van de pensioengerechtigde leeftijd, was het allemaal weer erg rock 'n' roll, ook met zonen, dochters en neven op podium. Bruce danste met tientallen meisjes, in de leeftijd van acht tot tachtig. En wie even naar de rest van het publiek keek tijdens de toegiften zag muren schudden, en duizenden mensen dansen en/of verzaligd kijken. Dat is ook een kenmerk van Springsteen-concerten: na afloop kijkt iedereen zo blij.
 |
|
Bruce crowdsurft in NY (foto: Jos Westenberg).
|
7 & 8 november, New York
Ik kan het niet laten, ik ben nog niet klaar en koop in september kaarten voor de twee concerten in Madison Square Garden. Een dag voor vertrek kondigt Bruce aan dat hij The Wild, the Innocent & the E Street Shuffle én The River integraal zal spelen. De aankondiging zorgt ervoor dat ik in New York bepaald niet de dagen in mijn eentje doorbreng zoals ik had verwacht. Zo tref ik in de slaapzaal voor vier personen naast mijzelf drie andere fans aan die op het laatste moment in het vliegtuig zijn gestapt.
De concerten zijn memorabel. De eerste avond start ijzersterk met 'Thundercrack'. Een paar nummers later begint Bruce met The Wild... Het album komt, juist vanwege het gefreak en de lange solo's live prachtig uit de verf. Het tweede concertdeel vind ik minder. 'Does This Bus Stop at 82nd Street' en 'Human Touch' zijn prachtig, maar lijken een beetje te zweven in een verder wat rommelige opbouw. Dat is de tweede avond heel anders. Dan is het tweede deel, na het albumdeel, stukken beter.
En dan The River. Het album is al zo'n mooie setlist, zo'n mooie afwisseling van uitbundigheid, bezonkenheid, vrolijkheid en drama. Om dit live te horen, is een droom. Ik heb er weinig aan toe te voegen. Het publiek in Madison Square Garden is fantastisch, vooral de tweede avond. In de pit is het relatief rustig, waarschijnlijk vanwege het grote aantal genodigden dat daar staat. Maar tot aan de vierde ring zijn het bijna Italiaanse toestanden.
Hoogtepunten: de overgang tussen 'Incident' en 'Rosalita' in combinatie met een uit z’n dak gaand publiek; 'The Price You Pay'.
|
Ik kan het niet laten, ik ben nog niet klaar en koop in september kaarten voor de twee concerten in Madison Square Garden. Een dag voor vertrek kondigt Bruce aan dat hij The Wild, the Innocent & the E Street Shuffle én The River integraal zal spelen. De aankondiging zorgt ervoor dat ik in New York bepaald niet de dagen in mijn eentje doorbreng zoals ik had verwacht. Zo tref ik in de slaapzaal voor vier personen naast mijzelf drie andere fans aan die op het laatste moment in het vliegtuig zijn gestapt.
De concerten zijn memorabel. De eerste avond start ijzersterk met 'Thundercrack'. Een paar nummers later begint Bruce met The Wild... Het album komt, juist vanwege het gefreak en de lange solo's live prachtig uit de verf. Het tweede concertdeel vind ik minder. 'Does This Bus Stop at 82nd Street' en 'Human Touch' zijn prachtig, maar lijken een beetje te zweven in een verder wat rommelige opbouw. Dat is de tweede avond heel anders. Dan is het tweede deel, na het albumdeel, stukken beter.
En dan The River. Het album is al zo'n mooie setlist, zo'n mooie afwisseling van uitbundigheid, bezonkenheid, vrolijkheid en drama. Om dit live te horen, is een droom. Ik heb er weinig aan toe te voegen. Het publiek in Madison Square Garden is fantastisch, vooral de tweede avond. In de pit is het relatief rustig, waarschijnlijk vanwege het grote aantal genodigden dat daar staat. Maar tot aan de vierde ring zijn het bijna Italiaanse toestanden.
Hoogtepunten: de overgang tussen 'Incident' en 'Rosalita' in combinatie met een uit z’n dak gaand publiek; 'The Price You Pay'.
 |
|
Foto: Jos Westenberg
|
Dan de laatste show in Buffalo. Ik was er niet bij en daar had ik toch een beetje buikpijn over. Zou dit de laatste keer zijn dat er een mogelijkheid was om de E Street Band te zien? Afgaande op de berichtgeving was het een fantastisch concert met een – niet onbelangrijk in dit verband – onsentimenteel einde. Geen 'Save the Last Dance', wel 'I Don't Wanna Hang Up My Rock 'n' Roll Shoes' en 'Rockin' All Over the World'. Daar houd ik me dan maar aan vast, verder nog gesteund door een citaat van Bruce (vertaling Be True) uit het julinummer van het Britse muziektijdschrift Q: "Een aanstormende trein maakt je alert. Sommige onderdelen van mensen beginnen roestig te worden. Sommige onderdelen kunnen vervangen worden, andere niet. We hebben een aantal mensen verloren de laatste jaren. Dus je begrijpt dat de E Street Band eindig is", aldus Bruce in Q. "Maar, we zijn van plan net zo lang door te gaan totdat ze de grond voor ons openen en dan zullen we het graf in marcheren. Ik vind dat we op dit moment de tweede Gouden Eeuw van de E Street Band meemaken. We maken goede albums, geven geweldige concerten. Stel, je bent 15 jaar oud en je gaat met je vader of je grote broer naar een concert, dan zie je een band die nog steeds zo vlamt en toegewijd is als de band die zij in 1985 zagen. Het is anders, maar die essentie is elke avond aanwezig. En zolang dat er is..."
Ik weet alleen niet waarover Sinterklaas volgend jaar moet schrijven.
