De gospel van Bruce

Een predikant uit Boston, Jeffrey Symynkywicz genaamd, heeft een boek geschreven over de spirituele thema's in Springsteens werk: The Gospel According to Bruce Springsteen: Rock and Redemption from Asbury Park to Magic. De auteur bespreekt Springsteens teksten door er een religieus raamwerk over te plaatsen. Hoewel een song vaak op zoveel manieren kan worden geïnterpreteerd en de luisteraar er vaak meer uithaalt dan de schrijver bedoeld heeft, is het toch interessant om de bevindingen van een priester te lezen, ook al schiet hij soms een beetje door.

Door Kari-Anne Fygi

Interpretatie van songteksten is een lastige kwestie. Wanneer een songwriter zijn teksten schrijft, heeft hij een bepaald idee in zijn hoofd. Maar op het moment dat hij zijn songs ‘vrijlaat’ kan iedereen zijn eigen interpretatie erop loslaten. De luisteraar vult het nummer aan met zijn eigen ervaringen en gevoelens. Zo krijgt een nummer duizenden verschillende interpretaties. Wat niet wil zeggen dat de songwriter niet iets van zichzelf wil uitdragen. En, zeker in het geval van Springsteen, een verhaal wil vertellen. Algemeen bekend is het gebruik van religieuze symboliek in het werk van Springsteen. Weinig uitleg behoeft bijvoorbeeld 'Jesus Was an Only Son', maar ook 'Mary's Place' (volgens Symynkywicz de heilige maagd Maria) vol met religieuze symboliek laat weinig te gissen over. In Uncut zei Springsteen hierover: "Dit is waarschijnlijk de katholiek in mij. Maria is altijd de mooiste naam geweest."

Katholieke beelden
Springsteen heeft in interviews verteld dat vooral het gemeenschapsgevoel dat van een kerkgemeenschap uitgaat, een aantrekkingskracht op hem uitoefent. Springsteen is na zijn jeugd nooit een echte kerkganger geworden, maar hij heeft wel aangegeven dat toen hij ouder werd, gematigder over het geloof ging denken. Tegen Jon Pareles van The New York Times zei hij in april 2005 over de groeiende invloed van religie in zijn leven: "Ik heb het lange tijd verre van me gehouden. Maar de laatste tijd ben ik er wel mee bezig. Ik ben geen kerkganger, maar in de loop der tijd besefte ik dat mijn muziek vol zit met katholieke beelden. Dat is niet slecht." Springsteen woonde in zijn jeugd dicht bij zijn kerk. "Het (katholieke geloof, KF.) was een krachtige wereld van effectieve beelden die tot leven kwamen, die vitaal en levendig waren, wat zowel beangstigend was als een belofte van vervoering en paradijs met zich meebracht. Deze beelden creëerden een ongelofelijk inwendig landschap in je.
"Ik dacht, ik heb dit specifieke landschap geërfd en kan het ombouwen tot iets van mezelf. Ik ben verschillende keren naar de kerk geweest, ik ben bevriend met diverse priesters. Ik ben naar een klooster geweest waar de nonnen mij een biertje uit de koelkast gaven. Ik denk niet dat ze dat hadden toen ik naar school ging."
Zoals Springsteen zegt, de symboliek zoals gebruikt in het katholieke geloof ligt vanwege zijn jeugd en opvoeding voor hem binnen handbereik. En deze symboliek spreekt tot vele mensen. Gebruik van deze symboliek zorgt ervoor dat de boodschap overkomt. Dat wil natuurlijk niet zeggen dat Springsteen het letterlijk zo bedoelt.

Losse draden
Hoewel de auteur aangeeft dat Springsteen zijn teksten niet vanuit religieuze overtuigingen schrijft, plaatst Symynkywicz er wel een religieus raamwerk over heen en zo bespreekt hij de songs. Hij geeft echter wel duidelijk aan hoe hij de link religie/Springsteen ziet: "Zijn muziek helpt ons de verschillende, soms verstrikte, soms losse, draden in ons leven te begrijpen. Dit is in de basis, een religieuze onderneming, een ambt van genezing. Religie komt van het Latijnse woord religare wat 'opnieuw samenbinden' betekent."
Symynkywicz geeft in een interview aan dat hij er niet op uit is de 'First Church of Bruce' te stichten. Zijn bewondering voor Springsteen is meer gebaseerd op inspiratie en empathie dan dat het van theologische gronden uitgaat. Met deze twee statements in het achterhoofd is het interessant te lezen wat de auteur uit het werk van Springsteen haalt.
Symynkywicz citeert niet alleen uit de Bijbel om zijn punt te maken, hij laat ook regelmatig boeddha aan het woord. Maar hij trekt ook niet-religieuze vergelijkingen. Hij vergelijkt Springsteen met Jack Kerouac (wat betreft Born to Run: "Sinds Jack Kerouac heeft een woordvoerder van popular culture niet meer zo duidelijk aangeven dat de auto een belangrijk icoon is in onze nationale geest") en haalt dichters aan als Walt Whitman, William Butler Yeats, Dylan Thomas.
In zijn boek gaat Symynkywicz in op elk album (de albums Tunnel Of Love, Human Touch en Lucky Town bespreekt hij samen in één hoofdstuk) en beschrijft hij elk nummer.

Meerdere interpretaties
Over 'Kitty's Back' en 'Wild Billy's Circus Story' van het album The Wild, the Innocent, and the E Street Shuffle schrijft hij bijvoorbeeld: "Als we van binnen leeg zijn, kunnen we de leegte niet ontvluchten. Als je naar een andere plek vlucht, zul je daar een woestijn aantreffen. Daarom keert Kitty terug naar haar oude buurt en verlaat Billy het circus om weer terug te gaan naar het kleine stadje in Ohio waar hij vandaan komt." Volgens Symynkywicz meent Springsteen in deze twee songs dat men zijn eigen liefde, geluk en hoop moet meenemen. Dit kun je niet ergens vinden, dat moet je bij jezelf ontdekken.
Over 'Night' van Born to Run schrijft de auteur: "Voor de zachtaardige en gevoelige zielen in deze wereld is het ontsnappen van de wereld van daglicht wellicht de enige manier om spiritueel en misschien zelfs lichamelijk te kunnen overleven. 'Night' is een mooie lofzang op 'de dichte en heilige donkerte' zoals Dylan Thomas de nacht beschreef."
Over 'Backstreets': "'Backstreets' herinnert ons eraan dat we geboren zijn als kinderen van het heilige vuur, kinderen van de Heilige Geest."
Darkness On The Edge of Town, met onder andere 'Adam Raised a Cain' (duidelijke bijbelse invloeden) wordt ook uitvoerig besproken. De auteurs interpretatie van 'Candy's Room' is een optimistische. Symynkywicz ziet in de ik-persoon de man die Candy gelukkig zal maken, iets wat de mannen die met allerlei cadeaus op haar deur kloppen niet kunnen. Als de ik-persoon en Candy de liefde bedrijven:

Cause in the darkness there'll be hidden worlds that shine
When I hold Candy close she makes these hidden worlds mine

Symynkywicz maakt geen melding van het feit dat Candy een prostituee is. Dat zet de mannen met cadeaus in een geheel ander licht. Tevens het valt te bezien of Candy wel wil dat de ik-persoon haar geliefde is. Haar werk bestaat uit het bedrijven van de liefde. Wie zegt dat de ik-persoon niet betaalt voor haar aandacht en tijd? Het zijn diens woorden die aangeven dat Candy hem wil. Het kan dus een wilde fantasie zijn. Zie hier dus twee manieren om de tekst te beoordelen en te interpreteren.

Een positieve interpretatie heeft de auteur ook als het gaat om 'Racing in the Street'. Symynkywicz is van mening dat ondanks dat het niet goed gaat tussen de ik-persoon en zijn geliefde, het uiteindelijk wel goed zal komen. Hij focust vooral op het einde van het nummer:

Tonight my baby and me we're gonna ride to the sea
And wash these sins off our hands
Tonight tonight the highway's bright
Out of our way mister you best keep
'Cause summer's here and the time is right
For goin' racin' in the street

Voor de schrijver van het boek gaat 'Point Blank' van het album The River over het leven, hoop en verwachting in het algemeen. In het groot dus. Terwijl je het nummer ook kunt zien als een verhaal over een voorbije relatie. Zeker als je het volgende couplet bekijkt:

Well I saw you last night down on the avenue
Your face was in the shadows but I knew that it was you
You were standin' in the doorway out of the rain
You didn't answer when I called out your name
You just turned, and then you looked away
like just another stranger waitin' to get blown away

De geest van God
Soms gaat de auteur wel heel ver. Over het titelnummer van Devils & Dust beweert hij: "Het is de liefde in ons die ons voorbij haat en angst brengt en ons hart doet vervullen met de geest van God. Alleen als we het leven vanuit liefde en niet vanuit angst benaderen, stralen we de goddelijkheid uit die zich in onze ziel bevindt." Je bent predikant of niet...
Als hij het album Magic onder zijn loep legt, schrijft Symynkywicz: "Bruce Springsteen is een man met een diep geloof wiens spirituele en religieuze waarden zelden diep onder de oppervlakte van zijn werk liggen. Maar het is een duidelijk non-traditioneel, diepgeworteld en belichaamd geloof." De vraag is of Springsteen daar ook zo over denkt.

Soms doet Symynkywicz een verkeerde aanname. Zo gaat hij er vanuit dat de Michigan Avenue in 'Used Cars' zich in Freehold bevindt, terwijl dat niet het geval is. Hij schrijft dat 'The River' is gebaseerd op de ervaringen van Springsteens jongste zus, Pamela. Dat is niet het geval. Zijn oudste zus Ginny en haar man stonden model voor de karakters in het nummer.
Ondanks dat je van mening kunt verschillen met Symynkywicz's interpretaties, is The Gospel According to Bruce Springsteen: Rock and Redemption from Asbury Park to Magic lezenswaardig.
Het boek daagt de lezer (en dan vooral de niet-religieuze) uit een paar stappen terug te doen en met enige afstand en met een andere bril op naar het werk van Springsteen te kijken. Al is het maar om de interpretatie van een predikant die Springsteen-fan is, te leren kennen.
De schrijver citeert aan het einde van het boek de Amerikaanse dichter en essayist Ralph Waldo Emerson: "The invariable mark of wisdom is to see the miraculous in the common." Het onveranderlijke teken van wijsheid is het miraculeuze in het gewone te zien. Dit is volgens Symynkywicz wellicht de belangrijkste reden waarom Springsteen een van de grootste verhalenvertellers van deze tijd is.

The Gospel According to Bruce Springsteen: Rock and Redemption from Asbury Park to Magic
Jeffrey B. Symynkywicz
Westminister John Knox
ISBN-13: 9780664231699
ISBN-10: 0664231691